” Гаиләдә атаны зурлаган хатынның балалары акыллы була”

Мине һәрвакыт халык арасында зур абруй казанган кешеләр сокландыра. Андыйлар белән башкалар санлаша, алардан үрнәк алалар, киңәш сорыйлар, хөрмәт итәләр. Ә иң мөһиме – мондый кешеләрнең, гадәттә, балалары да тәртипле була.

Гали авылында туып-үскән Габделхәй углы Габделхәмит Асылгәрәевка шундый сүзләр туры килә.

Туган авылында 36 ел буена участок милиционеры булып эшләгән подполковник званиесендәге Габделхәмит турында үз эшен җанын-тәнен биреп башкара, диләр. Бик тә сирәк кешеләр генә бер урында шулкадәр озак эшлиләр. Бигрәк тә шушындый авыр хезмәттә.

Озак эшләү – бер нәрсә, ә менә үз хезмәтен лаеклы башкару – бу инде икеләтә мактауга лаек. Габделхәмит әфәнде – шундый уңышларга ирешкән кеше. Асылгәрәевлар – полиция династиясе.

Габделхәмит әфәнденең өч улы да, әтиләре эзеннән китеп, шушы хезмәтне сайлап алганнар.

Асылгәрәевлар гаиләсеннән дүрт кеше иртән полиция хезмәтен башкарырга чыгып китә! 

Денис авылында Сабан туе гөрләде

Иртәгә авылыбызда Сабантуе була, дигән көнне һава торышы кискен генә үзгәреп китте, кояш болытлар арасына кереп качты, яңгыр җиле исә башлады. Ә иртәгесен, яңгыр явып торуга карамастан, кайберәүләр җәяү, кайберәүләр машиналарга утырып, Сабан туе булачак мәйданга ашыктылар. Шушы төркемгә Татар Әбдекие, Карабикол һәм башка тирә-юнь авыллардан килүчеләр дә кушылды.

Озак та үтмәде, авыл мәчете имамы Җәгъфәр хәзрәт Хәлимов сабый бала чактан ук калебебезгә сеңеп, ишетеп үскән, йөрәгебезгә якын булган “Коръән” аятьләре белән Сабан туе мәҗлесен башлап та җибәрде. Шенталы муниципаль районы хакимияте башлыгы Анатолий Кириллов белән Денис авылы җирлеге җитәкчесе Әлфәт Җалаковның уңышлы, бәрәкәтле ел теләп, бәйрәм белән котлаулары да бәйрәмне тагын да тулыландыра төште.

Авылыбыз аксакалы Минһан ага Хәкимов сәхнәгә күтәрелеп, Җәгъфәр хәзрәт Хәлимовка кешеләргә киңәш бирүче, тыйганнардан тыелып, Ислам динебез кушканнарны үтәп, әхлакый тәрбия бирү турында язылган “Исламда мөһим мәсьәләләр” дип аталган китапны бүләк итте.

Камышлы районы Иске Усман авылы Сабантуе

Зур дулкынлану белән Камышлы районы Иске Усман авылында яшәүче туганнарыбызны күрергә дип Сабан туена барабыз. Күңел бит һаман кайдадыр ашкына, очрашу көтә.

Самара – Уфа юлыннан авыл ягына борылгач ук мәчет манарасын күреп алдык. Тагын бер борылыш, һәм менә алдыбызда Сабан туе мәйданы пәйда булды. Алан яшеллеккә күмелеп утыра, сәхнә, көрәш келәме тирәсендә төз наратлар, читтәрәк чабыш атлары утлап йөри…
Ә сәүдәгәрләр аланга кичтән үк килеп куйганнар ахыры. Болын буйлап сузылган төтен борыннарны шашлык исе белән кытыклый, самавыр башына утыртып куелган зур чәйнекләрдән карлыганлы чәй исе бөркелә.
Мәйданга әкренләп халык та җыела башлады. Чиккән түбәтәй кигән бабайлар, ак яулыклы әбиләр, озын сыйракларын күрсәтеп, кыска итәкләрен җилфердәтеп җилбәзәкләр һәм иң модный джинсыларын сандыктан алып кигән егетләр мәйдан буйлап йөренәләр.
Сәүдә рәтләрендә аракы, сыра, шәраб сатканнары күренми. Шашлык та сарык, тана һәм тавык итеннән генә ясалган, дип кычкырып торалар сатучылар. Иске Усманда татар гореф-гадәтләрен кадерләп саклыйлар, динебез ислам таләпләреннән тайпылмыйлар икән.

Әле ярар серләшергә каеннар бар…

Кешеләр язмышы белән каеннар язмышы – икесе дә бер-берсенә шулкадәр охшаш ки, аларның арасында бернинди киртәләр юк.

Әгәр табигатьнең матурлыгына соклана белсәң, аның серләрен чишә белсәң – ул безне сөендерә дә, тукландыра да. Ә инде табигать-анага ихтирам күрсәткәннәр үзләренең бәхетле икәннәрен тоеп яшәрләр.

Безнең урамның башыннан ук каенлык башлана, һәм ул ике авылны тоташтыра. Гали белән Кызыл  Күпер арасы өч чакрым. Өч чакрымга сузылган каенлык!  Яратам мин шул араны җәяүләп узарга.

Каен кайгы сүзе белән аваздаш шикелле.

Мулла булса шундый булсын

Самар төбәгендә йөзгә якын мулла. Халкыбызны динебез ислам юлына бастыруда алар гаҗәеп зур көч куялар. Һәрберсенең үз ысулы. Һәммәсенең үз юлы. Алар яшьләре белән дә аерылалар, тормыш тәҗрибәләре дә төрле, дөньяви белемнәре  буенча да кызыклы шәхесләр.  Ләкин дә, имам вазыйфасы өстенә әле әдәбият, тарих белән дә тирәнтен мавыгу сирәк ирләр һөнәре. Иске Ярмәк авылында яшәүче Габдулла хәзрәт Мөхәммәдкәрим шундыйлардан.

Хәзрәтнең тагын бер сыйфаты – ул мәш килеп бала-чагаларга ислам тәрбиясен бирә.

Әңгәмәбез Габдулла  хәзрәт Мөхәммәдкәрим  белән.

Балыклыда колхоз җыелышы узды

Җыелышны колхоз рәисе Хәбибулла углы Рафаэль Нигматуллин алып барды.

Ул югары белемле авыл хуҗалыгы белгече, инженер – механик. Элгәре төрле район оешмаларын җитәкләгән тәҗрибәле җитәкче. Аның  әтисе, Гайзулла углы Хәбибулла  Нигматуллин  да Камышлы районы башкарма комитетында эшләгәндә  егылган колхозны торгызу өчен үз авылына кайта һәм шул колхозның рәисе итеп сайлана. Колхоз уңышлы эшләп, алдынгылар сафына баса һәм аның рәисенә “Знак почёта” ордены бирелә.

 Балыклы авылында чын татарлык рухы яши. Андагы “Правда” колхозының отчёт – сайлау  җылышында бу нәрсә  ачык күренде. Җыелыш барган мәдәният йорты чиста, җыйнак һәм ремонтланган. 

Шәмсекамал әбигә – 99 яшь!

 

Балыклы – чишмәләр авылы. Изгеләр тавындагы чишмә суында  көмеш һәм тәнгә сихәтлек бирә торган башка файдалы нәрсәләрнең күплеге турында фәнни тикшерүләр сөйли. Бу чишмә янында әбиләр Аллаһы Тәгаләдән яңгыр сорап, намазлар укыганнар. Балыклыда көмеш сулары эчеп үскән халык яши. Аларның  иң олысы  булган Шәсекамал әбигә -  99 яшь!

Аның әнисе – Шәмсафа әби туксаннан узып яшәде. Ә сеңелесе Шәмсекамәр әби – туксан дүрттән узып,  исән–сау Яр Чаллы шәһәрендә яши.

Аларның исемнәрендә – серлелек, ә карашларында кояш яктысын күрәсең. Шәмсафа – кояштай якты йөзле, саф күңелле мәгънәсендә.

Шәмсекамал -  камиллек кояшы,  ә Шәмсекамәр – ай һәм кояш кебек йөзле дигәнне аңлата.

Габдулла хәзрәт Мөхәммәткәримовның эш тәҗрибәсе

Татарлар борынгы заманнардан бирле мәхәлләләргә тупланып, берләшеп яшәгәннәр. Аларны укымышлы, алдынгы карашлы, батыр холыклы шәхесләр — “абызлар” җитәкләгәннәр.
Кешеләр Ислам дине таләпләрен үз йөрәкләре аша кабул итеп, аны күңел түрендә саклый белсеннәр өчен, абызлар аларга милли һәм дини тәрбия биргәннәр, үзләре артыннан ияртә белгәннәр.
Казан ханлыгы алынгач, татар халкы үз милләтен, динен саклап калу өчен, гасырлар буена канлы көрәш алып барган.
Кайсы гына патша тәхеткә утырса да, аларның төп максаты — татарны чукындыру һәм милләт буларак юк итү булган. Коточкыч җәберләүләр, кимсетүләр аша үтеп, татарлар үз диненә, милләтенә тугры калганнар.
Хәзерге заманда тормыш күпкә җиңел, азмы-күпме иреклек бирелгән. Ләкин, борынгы бабаларыбыз кебек, үз милләтен, динен саклау өчен батырларча көрәшә алырлык кешеләрне хәзер күрәбезме? Хәзерге көндә күпләр диннән бөтенләй читтә! Урлашу, кеше алдау, эчкечелек хәзер инде гадәти күренешкә әверелде. Җәмгыятебездәге әхлак дәрәҗәсе – аварга торган черек коймадай. Шуңа күрә кыйбласын югалтып, аптырап йөрүчеләр дә күп. Ләкин үрнәк булырлык күренешләр дә җитәрлек. Тик аларны күрә, аңлый һәм теләктәшлек күрсәтә белергә кирәк. Мисал итеп Иске Ярмәк авылы имамы, Камышлы һәм Кләүле районнары имам-мөхтәсибе Габдулла хәзрәт Мөхәммәткәримовның эш тәҗрибәсен телгә аласы килә.

Бөек һәм затлы тормыш кичергән бабам

Бабам вафат булуына менә инде 5 ел да үтеп киткән. Кулыма бабамның җыентыгы (альбомы) эләкте. Бу җыентыкта бабай һәм әбинең яшь чактагы фотосурәтләре генә түгел, ә гәҗитәләрдә алар турында язылган мәкаләләр. Ә аларның саны бикхисап! Шул язмаларны укып бабам турында күп мәгълүмат белдем һәм бабам турында язарга исәпләдем.

Гый­зам бабай Камышлы районының Иске Ярмәк авылындагы иң актив шәхесләрнең берсе булган. Ул үз авылына күп изге эшләр күрсәткән, гомере буе халык белән аралашып, халыкка хезмәт итеп яшәгән кеше, ә Мәрзия әбием – аның бердәнбере, ышанычы, терәге, киңәшчесе булып гомер кичергән.

Үткәнен белмәгәннең киләчәге юк

Безнең Гали авылы тарихы бик бай. Революциягә кадәр биредә һәр мәхәллә каршында мәдрәсәләр эшләгән. Анда мулла-мөәзиннәр ир балаларны, ә аларның хатыннары кыз балаларны укыткан. Ә мәдрәсәләр ябылганнан соң, дини белем бирү мәчетләрдә дәвам иткән. Шуңа күрә безнең авыл халкы гомер-гомергә рухи яктан бик бай булган.

1922 елда укытучыларның берсе – Зәкия апа Насыйрова Йосыф Харисов дигән кешенең өендә яңа программа буенча 1 – 2 сыйныф балаларын укыта башлый. Ә беренче совет мәктәбе биредә 1923 елда ачыла. Муллабыз Миргасыйм хәзрәт Гайнуллин, үз вазифасыннан ваз кичеп, мәдрәсәне мәктәпкә әйләндерә. Шулай итеп, Галидә авыл балаларын, яшьләрне яңача укыту чоры башлана.

Бер күрүдә гашыйклар

Азат Тимергазин Сания исемле кызны күрә дә, йокысын югалта. Үзе чибәр, үзе аралашучан, тормыш җилләренә каршы торырлык ихтыяр көче иясе булып тоела ул аңа. Азат та Саниягә ниндидер ышанычлылыгы, төплелеге белән ошый. Егет ышыгында ниндидер рәхәтлек иңә аңа. Шулай, бер-берсен күзләп, сынап йөриләр дә Тимергазиннар, 1979 елда гаилә корып җибәрәләр.

Икесенең дә ялгышмаганлыгын тормыш 34 ел эчендә исбат итте инде. Кулга-кул тотынып атлаган парның олыгая барган саен тормыш тәҗрибәсе арта: нәрсәнедер югалталар, күбрәген табалар, эшлиләр, яраталар – кыскасы, яшиләр. Гомер буе туплаган байлыкларының иң кадерлесе – аларның уллары һәм ике кызлары. Мәктәптә яхшы укыган, тәртипле, җәмәгать эшләрендә актив катнашучы балалары да инде үсеп җитеп, үз тормышларын кора башладылар. Югары белем ияләре Аяз белән Азалиянең үз гаиләләре бар, ә төпчек кызлары Лилия төзү һәм архитектура институтының икенче курсында укый.

Горурланып, шул ук юлдан узар иде ул тагын…

Камышлы районының Иске Ярмәк авылында гомер иткән дустым Рәисә Басыйр кызы Шәрәфетдинованың вафатына кырык көннән артык вакыт үтеп китте. Ә мин һаман капкамнан керә-килә: “Сәхия, ташла эшеңне, мин синең яныңа сөйләшеп утырырга килдем”, - дип елмаюын көтәм. Бигрәк матур елмая иде бит җан ахирәтем.

Соңгы очрашубыз да нәкъ шулай булды. “Беләм, беләм, ремонт ясыйсыз. Тик мин чәй эчмичә, иркенләп сөйләшеп утырмыйча китмим”, – дип, Рәисә өстәл артына кереп утырды. Бу көнне минем дә эшләрем әллә ни күп түгел иде. Җиләк чорында кем зур эш кузгатсын инде? Иркенләп, кичә җыеп кайткан җиләк белән чәй эчкән арада, дөнья хәлләрен дә сөйләшеп алдык, истәлек томаннарына да сәяхәт кылдык…

Камышлыга, ат чабышына килегез!

 

 

“Укучыларыма җиткерәм йөрәк хисләрем”

Самараның “Азан” мөселман газетасы редакциясендә Камышлы районының Яңа Яр­мәк авылында яшәүче мил­ләттәшебез Гөлсинур Гафу­рова-Рәхмәтуллинаның “Йөрәк хисләрем” дип аталган 100 битле шигырьләр җыентыгы 120 данә белән дөнья күрде.

Якыннарына, туганнарына, авылдашларына багышлап язылган шигырьдә автор үзенең уй-фикерләрен, ки­че­решләрен, күңел хисләрен укучыларга җиткерә. Табигатьне бик тә нык яратучы кеше буларак, Гөлсинур Гафурова шигырьләренең күбесен туган авылы табигатенә: челтерәп аккан чишмәләргә, шаулап үсеп утырган талларга, моңлы итеп сайраган сандугачларга, аланнарны, кырларны бизәп үскән матур чәчәкләргә, урманнарда кызарып пешкән җиләкләргә багышлый.

Авыл кешесе үстергән ипекәйнең кадере бармы?!

Без аның белән тук ба­шакларын җилдә тибрәтеп утырган бодай басуында оч­раштык. Илнур комбайныннан сикереп төште дә безнең барыбыз белән дә кул биреп, исәнләшеп чыкты. Без, ди­гә­нем, мин һәм Яңа Мансур авылы җирлеге башлыгы Ирек Миргабиҗан улы Газиев идек.

Илнур Илшат улы Шакиров, ике ел элек Похвистнево рай­онының Яңа Мансур мәк­тә­бендә тугызынчы сый­ныфны тәмамлаганнан соң, авылдашы  Минегали Сәмигулла улы Гай­саровның крестьян-фермер ху­җалыгында комбайнчы яр­дәмчесе булып эшли. Ә быел инде аңа ышанып үзенә ком­байн тапшыралар.

Үлгәннәрнең каберен, исәннәрнең кадерен бел

Минем туып-үскән җирем – Челно-Вершины районындагы Хөсәен (Благодаровка) авылы. Аннан китүемә бик күп еллар үтте инде. Хәзер анда якын туганнарым да юк диярлек. Ләкин вакыт һәм мөмкинлек булу белән авылыма кайтып килергә тырышам, чөнки биредәге зиратта әби-бабай, әтием Якуб, абыем Ситдыйк һәм башка туган-тумачаларым җирләнгән. Аларның каберләрен зиярәт итү, чистарту, тәртипкә китерү – исәннәрнең изге бурычы бит.

Быел соңгы кайтуымда исем-акылым киттеп торды: урамның ике ягында да чүп үләннәре арасыннан җимерелергә, ишелергә торган өйләр яисә йорт урыннары гына күренә. Кыскасы, авылым “үлеп” бара икән.

Карабиколны саклап калу юлы бармы?

Соңгы вакытларда гел яңгырлар явып тору сәбәпле, бу көнне Шенталы районындагы Карабикол авылы комбайнчылары басуга чыга алмасалар да, барысы да үз эш урыннарында иде. Аларның кайсысы комбайнын ремонтлый, кайсысы башка эшләр белән шөгыльләнә.

Хуҗалык җитәкчесе Фәнил Дамир улы Явбасаров каядыр ашыга иде, мине агроном  Мансур Мохтар улы Хәйруллин карамагына тапшырды да үзе китеп барды.

- 3250 гектар мәйданда бөр­текле һәм терлек азыгы культуралары чәчеп үс­тердек. Быел игенче өчен  ел уртача гына булды. Көзге бодай гектарыннан 18,1 центнер уңыш бирде. Кыр эшләрендә хәзерге вакытта 15 механизатор катнаша. Күпчелеге безгә күрше авыллардан килеп эшли. Язгы чәчү өстендә – 20шәр, ә урып-җыюда 35шәр, 40ар мең сум хезмәт хакы алучылар да бар, – дип сөйләде кыр эшләре турында агроном Мансур Хәйруллин. Шундыйлардан механизатор Нәкыйф абый Мәхмүтовны атарга була.

Гали яшьләре ничек күңел ачкан?

Халык арасында “Бәйрәме булганның эше дә бар” дигән әйтем йөри. Безнең Гали авылында хәзер дә бик матур мәдәни чаралар уза, элек тә шулай булган. Еракта калган вакытларда моның ничек булганын белү өчен мин 90га җиткән авылдашларыма мөрәҗәгать иттем.

Башлыча алар аулак өйләргә җыелып ял иткәннәр, кич утырганнар, каз өмәләрендә тырышып эшләгәннәр, кичке уеннарда катнашканнар, сабантуйлар үткәргәннәр.

Кич утырганда кызлар чигү чиккәннәр, шәл, оекбаш, бияләйләр бәйләгәннәр. Алар янына, гармуннарын тотып, егетләр килгән. Тик аулак өйнең сирәк хуҗабикәсе генә аларга өйгә узарга рөхсәт иткән, диләр.

Ходайдан бирелгән чын табиб ул..!

Асфальт юл читендә, талгын искән җилдә әкрен генә тибрәлеп утыручы алтынсу иген кыры, һәр юлаучыга сәлам биргәндәй башын иеп кала. Яшәү чыганагы булган менә шушы алтын бөртекләрне үстерүче, терлекчелек белән шөгыльләнүче авыл кешесенең исәнлеген кайгыртуга игътибар биреләме, шуның сагында торучы офис табибларына рәхәтләнеп хезмәт күрсәтергә бөтен мөмкинлекләр дә булдырылганмы икән, дигән бихисап сорауларым мине Камышлы районының  Иске Ярмәк авылындагы офис табибы Риф Хәйдәр улы ГЫЙБАДУЛЛИН янына очрашуга алып килде.

Челтер-челтер чишмәбез..!

Похвистнево районының Иске Мәчәләй авылында изге эшләр башкаручы саф күңелле кешеләр күп. Күптән түгел шуларның берсе – Шамил Әхмәтзыя улы МАМЫШЕВ белән сөйләшеп торырга туры килде.

- Безнең авыл чишмәләргә бай. Тик соңгы вакытта аларны карау, чистарту, төзекләндерү эшләрен алып бару сирәгәйде. Менә шуңа уңайсызланып йөргән көннәремнең берсендә авылдашым Рәфыйк Исмәгыйлев белән киңәштек тә эшкә керештек. Оныгым Равил да безгә кушылды.

Син һаман безгә терәк, әниебез!

Яраткан газетабыз «Бер­дәмлек» битләрендә басылып чыккан Хәбил Ибраһимовның “Арыш арасыннан йөгерүче бала” хикәясен елап-елап укыганнан соң, язмый кала алмадым. Бу хәл, әлбәттә, тормыштан алынгандыр. Минем әниемнең – Татарстанда туып-үскән, хәзерге вакытта Елховка районының Мулла авылында яшәүче Фәридә Бәхтияр кызы Миңнебаеваның да язмышы нәкъ шундый.

Әнием әле карында чакта әтисе Бәхтиярне сугышка алалар. Ул шул ук елда каты яраланып, һәлак була. Бераздан әнисе үзенең өч баласын ташлап киткән иргә кияүгә чыга. Тәкъдиренә шулай язылган булган, күрәсең. Ул явыз кеше әбиемә көн күрсәтми, хәтта Бәхтияр бабамның сугыштан килгән берничә хатын башта кайчы белән ваклап кисәргә, аннары яндырырга куша. Фә­ридәгә дә бу йортта урын калмый, ул ага-җиңги кулына күчә, бичаракаем. Әниемнең бала­чакта елаган күз яшьләрен җыйсаң, күл түгел, диңгез булыр иде, тормышның бөтен ачысын татып үсә ул.

Бер әнкәйнең биш шатлыгы алар…

Похвистнево районының  Иске Мәчәләй авылындагы Хәдичә Галиулла кызы Ма­мы­шеваның гомер йомгаган сүтеп карасаң, шушы гади авыл хатын – кызының тапкырлыгына, үткенлегенә, күңел матурлыгына сокланмый мөмкин түгел. Аның язмышы мавыктыргыч, кызык­лы вакыйгаларга бик бай.

Әтисе Бөек Ва­тан сугышына кит­кәндә аңа нибарысы өч яшь була.

- Әткәй азап­ланып сугышта йөр­гәндә: әгәр дә исән-имин туган җиремә аяк баса алсам, кызларым үсеп җиткәч, аларны сорап килүче егетләр белән сатулашмый гына кияүгә бирер идем, – дип нәзер әйткән.

Байтуган мәктәбе яңара

Камышлы районы башлыгы Рафаэль Камил улы Баһаутдинов инициативасы белән быел Байтуган авылы мәктәбе өлкәбез мәгариф учреждениеләренә капиталь ремонт ясау программасына кертелгән иде.

Менә инде яз башында мәктәп түбәсен ябу, инженер ком­муникацияләрен, тәрәзәләрен, ишекләрен алмаштыру, диварларын тышкы һәм эчке яктан сылау һәм буяу өчен өлкә казнасыннан акча бирелгән. Ремонт эшләренең биш проценты гына район бюджетыннан түләнә. Шулай итеп, ремонт 20,6 миллионга төшәчәк.

Гомерең бер гасырдан да узсын, Гөлчирә әби!

Шушы көннәрдә Яңа Усман авылында яшәүче Гөлчирә әби САФУАНОВА 90 яшьлек юбилеен бәйрәм итә.

Сугыш елларында тылда эшләгән хатын җилкәсенә үз гомерендә күп авырлык­лар төшкән: ач-ялангач Ча­паевскиның снаряд ясау заводында авыр эштә дә эшләгән, улының аянычлы үлемен дә кичергән, туган ягыннан аерылып та яшәгән… Тик бу кыенлыклар Гөлчирә әбине чыныктырган гына. Ә бүген ул балалары, оныклары, туруннары һәм авылның социаль хезмәткәрләре назында яши. Олы яшьтә булуына карамас­тан, һич тә төшенкелеккә бирелми һәм тормыш авырлыгына сукранмыйча, оныкларының оныклары туганны көтә.

Батырларны барлар чак

Сугыш вакытларында Куйбышев шәһәре икенче башкала булса, Куйбышев өлкәсе ышанычлы тыл иде. Моны Шенталы районы үрнәгендә генә дә күзалларга мөмкин. Яшүсмер балалар сугышка киткән әтиләре, абыйлары урынына алмашка басып, колхоз кырларында, фермаларда эшләделәр. Кышкы озын төннәрдә кызлар һәм әбиләр фронтка оекбашлар, бияләйләр бәйләделәр, мәктәпләрдә, авыл советларында сугыш ко­рал­­лары ясау өчен акча җыю оеш­тырылды. Укытучыларның айлык хезмәт хакларын фронтка күчергән очраклар да күп булды.

Шушы вакытта Шенталыга да, районның башка авылларына да, шул исәптән Денискә дә, Белоруссиянең Гомель өлкәсеннән эвакуация буенча байтак кына кеше килеп урнаша. Авыл Советы депутатлары аларны җылы каршы алып, көнкүреш өчен яраклы шартлар булдырырга тырышалар.

Җил шәһәренең символлары

Похвистневода шәһәрнең 125 еллык юбилеен билгеләп үтәргә бөтен көчкә әзерлек эшләре алып барыла. Бәйрәм тантанасы 31 августка бил­ге­ләнгән.

Похвистневоны “Җил шә­һәре” дип тә атыйлар бит әле. Шуңа да төрле җил тәгәр­мәчләре, флюгерлар, җиде җил астында торучы шәһәрне тасвирлаучы матур күренешләрнең сәбәпчеләре булып торалар. Әле борынгы вакытлардан ук флюгерлар уңыш китерүче талисманнар булып саналганнар.

Быелгы юбилей елында “Җил шәһәре” – Похвистневода дүрт флюгер урнаштыру каралган. Беренчесе һөнәрчеләр йорты өстенә куелган булса, икенчесе сәнгать мәктәбе түбәсенә менгереп урнаштырылды.

Шәрәфетдиновлар – спорт гаиләсе

Самараның Управленческий бистәсендә Самара өлкәсенең авыл районнары арасында “Әти, әни һәм мин – спорт гаиләсе” ярышлары уздырылды. Бу бик матур һәм массакүләм спорт чарасы – регионда үткәрелә торган иң матур чараларның берседер, мөгаен.

Камышлы районының спорт, туризм һәм яшьләр сәясәте бүлеге бу ярышта катнашу өчен Балыклы авылында яшәүче Резедә һәм Раил Шәрәфетдиновлар гаиләсен сайлап алган.

Мин бары тик үз бурычымны гына үтәдем

Кайчакта өлкәннәр авызыннан: “Хәзерге яшьләр кыюсыз, максатка ирешүчән түгел”,- дигән сүзләрне ишетергә туры килә. Бардыр андыйлар да. Тик менә Шенталы медицина учи­лищесының 3 курсын тәмам­лаган Гайса Минәгъзам улы ГЫЙМРАНОВ турында алай дип әйтеп булмый. Челно-Вершины районы, Совет Норлаты авылында туып үскән бу егет күрсәткән батырлык куркыныч вәзгыять белән очрашкач югалып калмау сыйфатлары, чыннан да, бик сирәкләргә хас.

Гомер изге эш-гамәлләр белән үлчәнә ул

Китаплардан укып белүемчә, элекке заманда Локман Хәким исемле бер галим булган, ди. 1000 ел яшәгәннән соң, үлем сәгате килеп ирешкәч, ул Газраилгә: “Дөньяда яшәп туймадым әле мин. Аның бер ишегеннән кереп, икенчесеннән чыктым гына”, – дигән, ди.

Челно-Вершины районының Совет Норлаты авылында 100 яшен тутырган Миңҗиһан әби Минсаф кызы Насретдинова да тормышны, яшәүне, элеккеге тормыш хатирәләрен бүгенгедәй исенә төшереп сөйләргә ярата. Бер гасыр дәвамында бу әбекәйнең ниләр кичергәнен тормыш тәрәзәсеннән карыйк әле.

Бер рәхмәт мең бәладән коткара

Шенталы районының Денис авылында яшәүче Рәсхәт Әсгәть улы Хисмәтуллин мак­тау­га мохтаҗ түгел. Ул сайлап алган һөнәрнең кирәклеге, аның эшне оста итеп башкаруы, шулай ук авылдашларның үтенече кулыма каләм алырга мәҗбүр итте.

Рәсхәтнең ничек итеп эре­теп-ябыштыручы һөнәрен сайлавы турында сөйли баш­ласаң, сүз озынга китә. Ул бит әтисе белән колхоз кырларына, әнисе Мәсгудәгә ияреп, сыер фермасына йөреп, авыл тормышының мәшәкатен күреп, авыр тормышка ияләшеп, чыныгып үскән малай.

Халык әйтсә – хак әйтә

Гомер-гомергә татар авылларында әхлаклы, тәрбияле, үрнәк итеп куярлык матур гаиләләр яшәгән. Кыз бала кияүгә чыгарга яки егет өйләнергә теләсә, иң элек аның ата-бабасының кем, нинди кешеләр икәнлеген искә төшергәннәр, нәселенә карап, бәя биргәннәр.

Андыйлар авылларыбыз-да бүген дә күп әле. Шундыйларның берсе – Похвистнево районының Иске Мәчәләй авылында яшәүче Иваевлар гаиләсе. Алар турында  мин биредә бары тик матур, җылы сүзләр генә ишеттем.

Язучылар десанты Галидә

Похвистнево районының Подбельски авылына Самара өлкә Язучылар берлегеннән 20ләп язучы килеп төште. Аларны безнең яклардагы шигырь сөючеләр, район һәм авыл администрацияләре башлыклары, мәдәният хәзмәткәрләре һәм китапханәчеләр каршы алды. Шушы уңайдан Подбельски Мәдәният йортында бик матур шигърият кичәсе уздырылды, ә саубуллашканда кунакларның һәрберсенә районыбызда нәшер ителгән “Родники земли Похвистневской” дип аталган әдәби альманах бүләк ителде.

Ул бөтен гомерен мәктәпкә багышлады

Самара төбәге татарларының күренекле шәхесләренең берсе – бөтен гомерен милли мәктәпкә, туган телебезне саклауга
багышлаган, күп еллар “Бердәмлек” газетасының хәбәрчесе булып эшләгән Минзакир Шакир улы Нуретдиновка 20 июньдә 85 яшь тулды.

Мәктәбебездә – Сабантуй

Похвистнево районының Гали авылы мәктәбендә гөрләтеп Сабан туе үткәрелде. Күптән гадәткә кергән бу бәйрәмне һәр ел саен мәктәп директорының тәрбия эшләре буенча урынбасары Кәүсәр Шәйхетдинова оештыра.

Быелгы Сабан туе дога белән башланып китте. Аны бик моңлы итеп 11нче сыйныф укучысы Нәфис Башаров укыды да, изге теләкләр теләп, багышлады да. Бәйрәмдә үткән уку елына йомгак ясалды, аннары яхшы укучыларга бүләкләр тапшырылды.

Ак каен» ансамбле «Бергә без- Россия» дип аталган Бөтенроссия халык иҗаты фестивалендә чыгыш ясады

Агымдагы елның 11 июненнән алып 14нә кадәр Чуашстан Республикасы Чебоксар шәһәрендә «Без бергә – Россия» дип аталган Бөтенроссия халык иҗаты фестивалененең региональ этабы узды.

Әлеге масштаблы проект ике елга каралган. Катнашучылар – фольклор коллективлары, халык бию һәм җыр ансамбльләре, кулланма сәнгать осталары.  Фестивальнең финалы 2014 елның ноябрь аенда Мәскәүдә үтәчәк. Аңа кадәр дүрт сайлап алу этабы булачак. Беренчесе – Чебоксар шәһәрендә старт алды.

Дәртле биючеләрне күргәч, дәртләнә күңел!

Самара өлкәсенең Камышлы авылында “Әйлән-бәйлән” дип аталган икенче Регионара татар милли бию фестивале булып үтте.

…Җирдә яз. Кешеләргә җы­лылык биреп, кояш елмая. Кыр­лар, авыл урамнары, тау бит­­ләре хәтфә белән түшәлгән ди­ярсең. Инде уянган бөреләр керфекләрен ачкан бер миз­гелдә Камышлы төбәгенә ерак­лардан кунаклар килеп төште.

Фестивальне Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты, Бөтенроссия татар авыллары оешмасы, Камышлы район администрациясе оештырды.

Дога булып барсын

Кайвакыт кешенең хисләре күңеленнән ташып чыга, һәм аларны кемгә дә булса сөйләп бушанасы килә башлый. Ә инде игътибарлы тыңлаучы табылса, яхшысы да, яманы да җил алгандай тарала да бетә. Гали авылының чибәр, уңган, күп чараларда катнашып, авыл халкының күңелен яулап өлгергән өч бала әтисе Ринат Латыйпов, мәсәлән, эч серләрен бөтен авыл белән уртаклашырга булды. Ул моны хәйрия концерты оештырып эшләде.

Хәйрия концерты турындагы яңалыкны ишетеп, авыл халкы түземсезлек белән нәрсә буласын көтә башады. Ә көне җиткәч, Мәдәният йортына олысы да, кечесе дә кереп тулды. Хәйрия концертына 50 сум гына түләп керергә мөмкин иде һәм бу бик дөрес: пенсионерлар, балалар өчен күтәрерлек бәя. Ә ил төкерсә, күл була, дип бик дөрес әйтәләр. Кассада шактый гына сумма акча җыелып, ул акча Гали мәдрәсәсе фондына тапшырылды.

Язгы бер көн елны туйдыра

Похвистнево районының Иске Мәчәләй авылындагы “Восток” авыл хуҗалыгы пред­приятиесе дә язгы кыр эшләренә ныклап әзерләнде. Авыл тирәсендәге 1853 гектар мәйдандагы җирне эшкәртеп чәчү өчен өчәр Т-150 һәм ДТ-75, дүрт МТЗ тракторы ремонтланган, көнбагыш чәчү өчен яңа чәчкечләр сатып алынган.

Тиз көннәрдә бөтен мәй­даннарда тырмалау эш­лә­рен үткәрдек. 360 гектар мәйдандагы уҗымнар да яхшы кыш­лаганнар. Хәзер алар өстәмә тукландыру алалар, бөҗәкләргә каршы химикатлар белән эшкәртеләләр. “Восток” хуҗалыгы язгы чәчүне быел беренче репродукцияле орлыклар белән генә башкарды.

Алар күңелендә һәрчак яз…

Адәм баласының тормышында бер-бер үзгәреш килеп чыга икән, аның язмышы башка төрле юнәлеш тә алырга бик мөмкин. Шенталы районының Денис авылында яшәүче Расих Хәниф улы НУРЕТДИНОВ белән нәкъ шулай булган да.

Авылда иң кызу эш вакыты саналган печән өсте җиткәч, көннәрнең берсендә Расих әфәнде бөтен гаиләсе белән урманга печән хәзерләргә китеп бара. Көне буе янып-көеп, арып-талып печән чабалар, аны киптереп, чүмәләләргә өяләр. Кояш кичкә таба авышкач кына гаилә кайтыр юлга чыга. Тик алар алда үзләрен ни көтәсен белми әле. Ни кызганыч! Аларны моңа кадәр гөрләп яшәгән матур йортлары урынында янгында күмерләнеп,  кара көйгән баганалар гына каршы ала.

Яңа Норлат авылы яши һәм яшәячәк әле…

Моннан берничә ел элек без аның белән очрашкан идек инде. Хәмзә хәзрәт бик тә акыллы, төпле, гыйлемле кеше буларак хәтеремдә калган. Яңа Норлат авылында моннан унөч ел элек иске кибет бинасын үзгәртеп төзелгән яңа мәчет, аның имамы Хәмзә Әхмәтсафа улы Мөхәммәтҗанов турында “Бердәмлек”тә язмам да дөнья күрде.

Хәзрәт җирле хуҗалыкның таркалуы, авылда торак йорт­ларның саны елдан-ел кимүе хакында борчылып, ачынып сөйләгән иде.

Менә тагын бу тынгысыз милләттәшебез белән очрашырга насыйп булды. Беренче карашка, ул аз гына да үзгәрмәгән, маңгаенда берничә җыерчыгы гына арткан димме.

Камышлы Сабан туе кунакларын көтә

- Матур итеп яшәү һәр татар кешесенә хас сыйфат ул, - ди Камышлы районының Камышлы авылы җирлеге җитәкчесе Заһит Абделхак улы Сафин.

Гомер-гомергә Камышлы районындагы Камышлы авы­лы тирә-юньдә мактауга лаеклы авыллардан саналган. Быел биредә тарихта беренче мәртәбә өлкә татар авыллары Сабан туе үткәреләчәк. Камышлыда моңа әзерлекнең торышы турында авыл җирлеге үзидарәсе җитәкчесе Заһит Абделхак улы САФИН белән очрашып сөйләштек.

Яңа Мансурда Җиңү бәйрәме

Похвистнево районының Яңа Мансур авылында да Җи­ңү бәйрәме тантаналы төстә билгеләп үтелде. Авыл уртасында сугышта һәлак булганнарга куелган һәйкәл янына бөтен авыл халкы җыелган иде. Биредә авылның сугыш һәм хезмәт ветераннары оешмасы рәисе Әкълимә Субеева, шәфкатьлелек оешмасы җитәкчесе Галимҗан Шә­ях­мәтов, авыл җирлеге башлыгы Ирек Газиев, сугыш һәм хезмәт ветераны Дәмин ага Йосыпов чыгыш ясадылар. Һәйкәл янына чәчәкләр куелды. Мәдәният йортында авыл үзешчәннәре һәм мәктәп укучылары тарафыннан зур бәйрәм концерты күрсәтелде.

Әткәемә

86 яшендә вафат булган әтием – сугыш һәм хезмәт ветераны Әнәс Гакыйф улы НУРЕТДИНОВНЫҢ якты истәлегенә багышлыйм.

Арабыздан әткәй китеп барды,

Кирәк иде әле яшәргә.

Маяк булып гомер юлыбызда

Үрнәк булып безгә - яшьләргә.

Иң матур тел

Камышлы тулы гомумбелем бирү мәктәбенең башлангыч сыйныф укучылары район китапханәсе хезмәткәрләре Ту­ган тел көненә һәм Әлифба дәреслеге авторы, Татар Байтуганы авылында туып үскән якташыбыз Сәләй ага Вәгыйзовка багышлап оештырган кичәдә катнаштылар.  Кеше кайда гына яшәсә дә,  туган теленең изге чишмәсеннән, рухи хәзинәдән аерылмаска тиеш. Кечкенәдән гаиләдә ана телендә сөйләшеп үскән бала, беренче сыйныфка килгәч, Әлифбаны кулына ала. Ә бу китапны  якташыбыз, Байтуган авылында туып- үскән Сәләй Гатат улы Вагыйзов язган бит.

Мулла авылы үз көенә яши…

Туган якка кайткач күргәннәрем hәм бу хакта уй-фикерләрем

Балачагым үткән назлы бишек,

Моңлы да ул, иркә, ягымлы.

Еллар үткән саен горурланып,

Искә алам туган ягымны…

Кошлар да бит үз оясын эзләп,

Кире кайта очып, сагынып.

Туган авылым, мин дә сиңа кайтам,

Хисләремнән ташып, ашкынып.

Минем кече Ватаным – туган авылым бик матур Мулла исемен йөртә. Бу җирләргә беренче күчеп килүчеләр арасында бик укымышлы Әлимбәк исемле мулла булган, диләр. Шуңа күрә авылга да аның исеме бирелгән.

Афәтле ул еллар гел истә

Бездән урам аша гына Хәдичә әби һәм аның кызы Әминә апа яши иде. Хәдичә әбинең вафат булуына күп еллар үтте инде, ә менә Әминә апа бүгенгесе көндә дә шул өйдә яшәп ята. Ул 80 яшендә булса да, кешегә ялынып тормый, кирәк эшләрен үзе эшли дә куя. Аллаhыга шөкер, мәҗлесләргә дә йөри, йорт тирәсендә дә мәш килә.

Ураза тәмамлангач, Әминә апага гает садакасы керткән идем. Сөйләшеп киттек. Ул миңа елый-елый үзе кичергән вакыйгалар турында сөйләде. Язмыйча булдыра алмадым.

Кабер өстенә басуга караганда утлы күмергә басу хәерлерәк (хәдис)

Иске Ярмәк авылы – халкы тирә-якта кунакчыллыгы, бердәмлеге һәм ярдәмчеллеге белән танылган авылларның берседер. Авылда яшәүчеләр элек-электән үзара туганлашып-кодалашып, дуслашып гомер итәләр. Шулай ук авылыбыз үзенең тарихи хәзинәләре белән дә горурлана ала. Бабалары-бызның төрле төбәкләрдән бирегә килеп урнашулары, әлбәттә, аларның үз диннәрен, милләтләрен һәм гореф-гадәтләрен саклау рәвеше булгандыр. Россия патшасы Петр I 1722 елда халык санын ала башлагач, бөтен халыкны бары тик православ диненә генә күчерү сәясәтенә керешә. Менә шуннан соң тирә-яктагы халык төрлесе-төрле якка качып беткән.

Ярмәк авылы тирәсендәге атамалар

Мин күптәннән инде үземнең туган Иске Ярмәк авылының тарихын барлау белән шөгыльләнәм. Бигрәк тә мине атамалар кызыксындыра. Нинди генә исемнәр юк безнең якларда?! Ә еллар узган саен күл, елга, чокыр, тау, урман исемнәре дә үзгәрә бит. Атамаларның күбесе аңлашыла, әлбәттә: мәсәлән, “Аккош күле”, “Торна елгасы”, “Бүре өннеге”, “Аю чокыры”. Димәк, безнең бабайлар бу җирләргә килеп урнашканда, монда аюлар да, аккошлар да, торналар да күп булган дигән сүз. Ә менә кайбер кеше исемнәре кайдан, ничек килеп чыккан соң? Араларында татар исемнәре белән беррәттән рус исемнәре дә очрый. Шуларның берничәсенә үзем белгән аңлатмаларны биреп үтәм.

Безнең башкорт урамы

Без данлыклы Гали авылының Башкорт урамында (аны рәсми рәвештә Заречная дип атап йөртәләр) яшибез. Аны башка урамнардан кечкенә генә елга аерып тора. Тау итәгенә җәелеп утырган бу урамда бүгенге көндә 33 йорт бар. Биредә яшәүчеләр барсы да бик уңганнар: бакча чәчәләр, мал-туар үрчетәләр, теплицаларында помидор, кыяр үстерәләр. Шуңа тормышлары да җитеш. Һәр йортта диярлек 2 – 3 машина бар.

Урамыбыз көннән-көн матурлана, яшәрә бара. Бакчалар башында гына ямь-яшел болын җәйрәп ята. Ә анда челтер-челтер итеп борынгыдан калган Изгеләр чишмәсе ага. Авыл халкы аны “Бабкай чишмәсе” дип атый. Бу якларда яшәгән Морат бабкай турында халыкта яшәгән риваятьтә: “Чишмә суы төрле авырулардан дәва булып тора. Күпләр шушы изге суны “Зәмзәм суы” белән тиңлиләр”, – диелә. Бүгенге көндә чишмә тотып алынган, янәшәдә генә “Дога йорты” урнашкан. Авылдашлар монда килеп үзләренә җан тынычлыгы табалар.

Якташыбызны котладык

15 августта якташыбыз, танылган шагыйрь, прозаик, драматург, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләге иясе, Татарстанның халык шагыйре Рөстәм МИНГАЛИМгә 75 яшь тулды. Ә моннан 15 ел элек Камышлы районы Мәдәният йортында якташлары бик зурлап аның 60 яшьлек юбилеен билгеләгәннәр, шагыйрьнең 70 яшьлегендә дә Казанга барып, үзен тәбрикләгәннәр иде. Шуннан бирле күпме гомер үткән.

Юкәле Тау авылы серләре

Юкәле Тау, Юкәле Тау,

Юкәле Тау итәге,

Юкәле Тау итәгендә бүген

йөрдем бит әле…

Ап-ак каен инде бик карт каен,

яшьләр күңеле аның куйнында,

Ялгыз үсә, ялгыз гына яши

Әүлияләр тавы буйында…

(Зыя Ярмәки)

Иске Ярмәк авылы үзенең бай тарихы белән һәм шул тарихны кәгазьгә теркәп, буыннан буынга саклап килүе белән башкалардан аерылып тора. Халык арасында да тарихи вакыйгаларга һәм атамаларга карата да төрле серле риваятьләр сөйләнелә.

Без Котылдык – Яшьләр урамында яшибез

2010 елда Гали авылына 400 яшь тулды. Шул чакны мин кызыксынып, ә безнең урамыбызга ничә ел икән соң, дип уйлана башладым һәм бу сорауга җавап эзләргә тотындым.

Урам урынында элек Тәрҗиев исемендәге колхозның беренче бригадасы урнашкан булган, диләр. Анда күпләп атлар тотканнар, ә тирә-якта буш җирләр җәйрәп яткан. 1963 елда шушы урынга беренчеләрдән булып Нәүфәл абый Моратовлар гаиләсе бура күтәреп, өй салып кергән.Бер ел үткәч, алар кырыена Рәшит абый Вәлиевлар гаиләсе яңа өй җиткерә. Аннары – Шәяхмәтовлар, Мостафиннар. Тагын бер елдан соң Гәрәевләр, Алтынбаевлар, Насыйровлар һәм Сәйфетдиновлар гаиләләре дә төп йорттан аерылып чыгып, үзләренең өйләрендә яши башлыйлар.

Нәселдән килгән балта остасы

Хәзерге вакытта һәр авылда үз эшен башлап, ярыйсы гына уңышларга ирешүчеләр бар. Похвистнево районының Иске Мәчәләй авылында яшәүче Наил Фәрит улы Субеев әнә такта ярдыру кәсебенә алынган.

Авылда күмәк хуҗалык таркала башлап, эшсезлектән аптырап йөри торгач, аңа хезмәт биржасына басарга туры килә.

- Ләкин анда миңа ошаган эш табылмады. Биржа хзмәткәрләре грант алу өчен конкурста катнашырга тәкъдим ясадылар, бизнес-план төзергә дә булыштылар. Миңа шунда бәхет елмаеп, грант алуга ирештем. Шул акчага, такта ярдыруны башлап җибәрү өчен, кирәкле эш кораллары сатып алдым. Авылдашларым Рәшит Иваев, Наил Исмәгыйлев, Вәлиулла Апкалимовлар минем белән эшләргә риза булдылар, - дип сөйли бу турында Наил Субеев. - Мин үзем яшьтән балта остасы һөнәрен күреп, өйрәнеп үскән кеше, чөнки әтием дә үзебездә һәм тирә-як авылларда халыкка өйләр салып көн күрә иде.

Гыйлем таратучы Гомәр хәзрәт

Хәзер татар авылларында да кайбер хатын-кызларны яртылаш шәрә килеш күрергә мөмкин. Яшүсмерләрнең кулларына сыра шешәләре тотып йөрүләре дә, ир-атларның көпә-көндез җыелышып, аракы эчеп утырулары да искитәрлек күренеш түгел.

Әлбәттә, халыкта иман сакланса да, дин тоту ят бер нәрсә булып калган. Шуңа да дини тәрбия бирер өчен күбрәк тирән гыйлемле кешеләр кирәк.

Елховка районындагы Мулла авылы – матур татар авылларының берсе. Ул артык зур түгел (барлыгы 300гә якын йорт), урамнары чиста, ямьле, hәрвакыт җыештырылган. Кешеләр бер-берсенә ярдәмле, дус яшиләр.

Без яңарыш, күтәрелеш чорында

Бүгенге заман яшьләре терлекчелек, кыр эшләре белән кызыксынамы?” “Кешеләрдә авылга булган мәхәббәт сүрелмәдеме?” кебек кызыксынулы сорауларым мине Камышлы муниципаль районның авыл хуҗалыгы идарәсе җитәкчесе Фәһим Фәйзерахман улы САФИУЛЛИН янына алып килде.

- Шатлыкка, районыбызда авыл хуҗалыгына, җиргә тартылучы яшьләребез, Аллаһыга шөкер, бетмәгәннәр әле, – дип башлады сүзен әңгәмәдәшем. – Алар утыз яшькә дә җитмәгән, авылда эшкә чыныгып үскән егетләр. Төрле авыр сынауларга түзеп булса да, ата-бабалардан мирас буларак калган җирдә көчләрен кызганмыйча, хезмәт итәләр.

«Галидә үткән бөтенроссия ат чабышы — геополитик юнәлешнең күренеше»

Самар өлкәсенең Гали авылына Русиянең 11 төбәгеннән  100 дән артык  җайдак  җыелды. Биредә татар конгрессы кубогына бөтенрусия татар авыллары арасында ат ярышлары узды. Галидә  мондый күләмле чаралар беренче тапкыр гына үтми. 2 ел элек биредә бөтенрусия татар авыллары Сабан туе башланып китте. Әлеге ат чабышын гади ярыш дип карарга кирәкми. Бу Гали авылының эчке потенциалы һәм, инде кагыйдә буларак, киләсе елларда ул башка төбәктә дәвам итәчәк.

Җир кешесе ул…

Камышлы районының Ярмәк җирлегенә кергән Яңа Ярмәк авылының крестьян-фермер хуҗалыгы җитәкчесе Рәфис Мотыйгулла улы Габидуллин белән без басуда очраштык.

- Әгәр дә, Аллаһы Тәгалә язып, һава торышы әйбәт торса, быел уңыш мул булырга охшаган. Уҗым бодае әйбәт кенә  кышлап, башак җыя инде. Ә мин үзем – җир кешесе, җирне яратам, – диде ул канәгатьләнүен яшермичә.

Әйе, туып-үскән авылын, җирне яратучы, хезмәт җимешләренә ихлас күңелдән шөкер итүче кеше генә әйтә ала бу сүз­ләрне.

Гомерләр үтә икән ул, үтә дә китә икән …

Рафаэль Латыйпов башкаруындагы бу җырны әбием үзгәртеп: “…Үткән чакта тотып алып, кирәген бирсәң икән”, – дип шаяра иде. Менә Камышлы районының Иске Ярмәк авылы урта мәктәбен 1966 елда тәмамлаган укучылар 40нчы очрашу кичәсенә җыелуларына да 5 ел вакыт узып киткән бит инде. Без укып бетергән елда авылыбыз мәктәбе өч класс чыгарган иде – бер унберенче һәм ике унынчы.

Сугыш чоры балалары…

Сугыш башланган көн ун яшьлек бала күңелендә бик яхшы уелып калган. Ул көнне без әнием Зәйнәп белән икәү Иске Ярмәктән Камышлы Сабан туена киттек. Бәйрәм мәйданында кеше күп иде: матур итеп киенгән яшьләр, апа-абыйлар төркем-төркем йө­риләр, көләләр, шаяралар, төрле яктан гармун тавышлары ишетелә. Без әни белән озак кына көрәш карап торганнан соң, чабыш атлары киләчәк урынга юнәлдек. Барып кына җиттек, багана башындагы радио-рупордан диктор үзәк өзгеч тавыш белән Герман илбасарларының Советлар Сою­зы чиген бозып керүләре, шәһәрләребезне бомбага тотулары турында хәбәр итте. Бер мизгелдә дөньяның асты-өскә әйләнде, ахырзаман җиттемени: халык кайсы-кая йөгерә, кычкыра, елый… Ирләр турыга  хәрби комиссариатка юнәлделәр. Без дә әни белән шунда киттек. Анда инде безнең күршеләребез – Рәхмәтулла, Кыям, Исмәгыйль, Галиулла абыйлар килгән иде. Ә безнең әти юк. Шулай булгач, өйгә кайтып киттек.

Бүләккә – чигүле сөлге

 Шенталы районының Денис авылында Сабан туе гөрләде. Мөхтәрәм кунакларның – район башлыгы Анатолий Ки­рилловның, күрше “Карабикол” җәмгыяте җитәкчесе Рәф­­­кать Гарифовның, Денис авы­­лы башлыгы Әл­фәт Җа­ла­ковның котлау сүз­лә­рен­нән соң, мәйданда авыл үзеш­чән­нәренең җыр-моңнары дул­кынында тибрәнеп, төрле бәй­геләр, уеннар башланып китте.

Милли көрәштә авыл егет­ләре арасында бил алышырга теләүчеләр табылмады. Чит­тән килүчеләрдән Татарстан егетләре Фәнил Минһаҗев абсолют батыр исемен яулады, ә Рамил Бәдретдинов икенче урынны алды. Шулай итеп чигүле сөлге дә, сарык тәкәсе һәм башка призлар да авылыбыздан китеп барды.

Гали Сабан туе хезмәт кешесен зурлады

Гомерләре буе Сабан туйларына йөрүчеләр соңгы еллардагы үзгәрешләрне күреп шатланалардыр, дип уйлыйм. Советлар чорында рөхсәт булырмы-юкмы дип, курка-курка уздырылган мондый милли бәйрәмнәребезне күпләр әле дә хәтерлидер. Авылларда колхозлар таралып, халык ни эшләргә, кая барырга белми аптырап йөргән вакыттагы Сабан туйларның ачысын да күп татыдык. Менә хәзер авыл тармагының кабат аякка басып килүен күрергә дә насыйп булды. Дөрес, бу уңай күренешләр бөтен җирдә дә түгел, зуррак татар авылларында гына башланды әлегә. Шулай да, халык акрынлап үз җиренең хуҗасы булырга өйрәнеп килә.

Иске Ярмәк авылы һәм андагы мәчетләр тарихы

Булгар дәүләте чорында Алтын Урда, Казан ханлыгы һәм аннан соңгы заманнарда да татар авыллары мәхәлләләргә берләшеп, Ислам дине даирәсендә яшәгәннәр.
Рәсәй дәүләте кул астында төрле чикләүләр, тыюлар нәтиҗәсендә ирексезлектә һәм изелеп яшәсәләр дә, үз диннәрен кадерләп саклап килгәннәр.
Ул чорда халык саны 300 кешедән ким булган авылларда манаралы мәчет салырга рөхсәт ителмәгән. Шунлыктан халык, бергәләп намаз уку өчен, аерым өйләргә җыелган, җомга намазларына манаралы мәчете булган авылларга барган.
Кайсы гына авыл тарихын алсаң да, ул һәрвакыт анда яшәгән дин әһелләренең һәм анда корылган мәчетләрнең язмышына бәйләнгән.
Хәзерге Камышлы, Похвистнево районнары, Татарстан Республикасындагы Әлмәт, Лениногорск, Шөгер, Минзәлә, Сарман районнары Казан ханлыгы алынгач чукындырудан качкан халык белән тулган. Бигрәк тә Сок һәм Кинель елгалары арасындагы башкорт биләмәләре дип аталган әрәмәләргә, урманнарга һәм болыннарга, бай җирләргә качкыннар күпләп килеп урнашканнар. Бу хәзерге Камышлы районы тарихын күзаллаганда ачык күренә.

Туган авылым моң чишмәсе – Суын биргән миңа да…

Дәүләткол авылы клубында үзешчән сәнгатькә гомере буе тугры булган шәхесләр: Мөдәрис ага Гыйззәтов, Тәлига апа Галәлетдинова, Мәрьям апа Сәгыйдуллина, Фәнүзә апа Сәгыйдуллина һәм Тәзкирә апа Шәйхетдиноваларга багышланган зур кичә уздырылды. Юбилярларны котларга Камышлы районы депутатлар җыены рәисе Фаил Шәймәрданов, җирлеидарә башлыгы Заһит Сафин һәм мәдәният бүлеге җитәкчесе Раилә Сафиналар да килгән иде. Алар сәхнә ветераннарын чын күңелдән юбилейлары белән котладылар, рәхмәт хатлары һәм истәлекле бүләкләр тапшырдылар.

Тупли авылы һәм андагы мәчетләрнең тарихы

Тупли авылында дин көчле булганга, аның белән Кизләү мәдрәсәсе мөгаллимнәре, имамнар һәрвакыт тыгыз элемтәдә торганнар. Алар үзләренә биредән шәкертләр, ә мөршидләр (суфичылар) үзләренә мөридләр туплаганнар.

Мәчәләйдә кунакта

Иманлы халык

Самара Региональ «Дуслык» иҗади иҗтимагый оешмасының вице-президенты Рафыйк  Габдулла улы Бадамшин тәкъдиме һәм ярдәме белән аның төп йортында – Мәчәләй авылында яшәүче әти-әнисе Габдулла Габсаләм улы һәм Миңлегөлсем Сәүбән кызының өендә Мәүлид мәҗлесе узды. Авыл халкы мул табын тирәли Коръән укып, салаватлар, мөнәҗәтләр әйтеп, Пәйгамбәребезнең туган көнен бәйрәм итте.
Мин дә әлеге дини чарага чакырылып, бик матур җирдә урнашкан  Мәчәләй авылында кунакта булып кайттым. Милләттәшләремне күреп бер сөенсәм, биредәге халыкның динлелегенә хәйран калып, күңелем тагын да үсте сыман.
Мәҗлестә миңа авыл мәчете мулласы Таһир Булатов белән аралашып алырга да мөмкинлек туды. Ул Мәчәләйдә тәртип хөкем сөрүе, авылда дүрт мәчет туктаусыз эшләп торуы хакында сөйләде. Аның сүзләренчә, һәр гыйбадәтханәгә 12-18 карт йөри, җомга көннәрендә намазга халык тагын да күбрәк җыела икән.

Капиталистлар авылы

Расих Латыйпов – Самара өлкәсендәге мәшһүр Гали авылының формаль булмаган лидеры, Постхвиново районының “Туган тел” җәмгыяте рәисе, авылдагы иң эре хуҗалык – “Хәләл ит” ширкәте башлыгы.

Ирләр иген игә анда, хатыннар бала таба…

Авыл тормышыннан ерак булган милләттәшләребез газетабызны алган саен Гали авылы эшмәкәрләренең, фермерларының уңышлары турында укып, өлкәбезнең башка авылларында хәлләр мөшкел, шуңа күрә алар турында язмыйлар дип уйлап куярга да мөмкин. Галилеләр, әлбәттә, мактауга лаек хуҗалар, эшли дә, матур итеп ял итә дә беләләр, һәм аларны күтәрмичә мөмкин түгел. Ә шулай да, башка татар авылларында авыл хуҗалыгы тормышы ничегрәк икән? Шушы сорауга җавап эзләп, Камышлы районының иң зур авылларының берсе – Иске Ярмәккә юл алдым.

Денис – Денислам ул

Хәер, берәүнең чын күңелдән ышанып бу авылны Арча ягында дип уйлап йөргәне дә хәтердә әле.

Әбдеки, Карабиккол, Денис – бу авыллар Татарстаннан читтә булса да, татар рухын ныгытып саклаган авыллар рәтенә беренчеләрдән булып язылырга хаклы. Хәзер дә зур шәһәрләр көнләшерлек сабантуйлары уздыручы хөкүмәт үз уллары белән горурланырлык бу авыллар Самара өлкәсенең Шенталы районына керә. Чирмешән район үзәгеннән 30-40 чакрымнарда гына урнашкан алар. Күптән түгел шул авылларның берсенә – Дениска барып чыгарга да туры килде.

100 еллык мәчет тарихы

Бүгенге көндә Денис авылында, Аллаһыга шөкер, ике мәчет гөрләп эшләп тора. Көндә анарның манараларыннан яңгыраган моңлы азан тавышы, «Намазга ашыгыгыз», «Мәңгелек газаптан котылыгыз», дип һәрберебезнең исенә төшереп тора сыман. Яңа мәчет бинасы 1994 елда төзелгән булса, тиздән искесенә 100 ел тулачак инде.

Изге чишмә хикмәте

Авылга җитәрәк берничә чакрым калгач, юл буенда чардуган белән әйләндереп алынган бер каберлек бар. Аның кырыенда янәшә ике зифа каен үсеп утыра. Алар бар җиһанга ниндидер сер сөйләргә теләгән кебек әкрен генә җилдә чайкалалар… Бу урында кайчандыр түгәрәк күл булган.