100 еллык мәчет тарихы

Бүгенге көндә Денис авылында, Аллаһыга шөкер, ике мәчет гөрләп эшләп тора. Көндә анарның манараларыннан яңгыраган моңлы азан тавышы, «Намазга ашыгыгыз», «Мәңгелек газаптан котылыгыз», дип һәрберебезнең исенә төшереп тора сыман. Яңа мәчет бинасы 1994 елда төзелгән булса, тиздән искесенә 100 ел тулачак инде.

Изге чишмә хикмәте

Авылга җитәрәк берничә чакрым калгач, юл буенда чардуган белән әйләндереп алынган бер каберлек бар. Аның кырыенда янәшә ике зифа каен үсеп утыра. Алар бар җиһанга ниндидер сер сөйләргә теләгән кебек әкрен генә җилдә чайкалалар… Бу урында кайчандыр түгәрәк күл булган.

Мәчәләй авылыннан фотосурәтләр

 

 

 

 

 

Жирәбәсе бәхетлеме Яңа Җүрәйнең?

Татарстанның Нурлат төбәге белән Самара өлкәсе чигендә урнашкан ул. Кошки районындагы зур авылларның берсе. XIX гасырның сиксәненче елларында борынгы Иске Җүрәйдән (Старое Фейзуллово) күчеп утырулары да мәгълүм. Аксакаллар хикәяте буенча, тегендә җир суга кысанлык тугач, патшадан гозерләп алганнар яңа биләмәне. Әмма, ни хикмәт, һичкем туган нигезен ташлап китәргә теләмәгән. Менә шунда шобага салганнар да инде. Үз өлешенә жирәбә чыккан байлар, фәкыйрь күршеләренә тайдыр, бозаудыр биреп, яңа туфракка барудан котылып калганнар. Билгеле, өр-яңа урында яңа тормыш корып җибәрү җыен ярлы-ябагайга насыйп булган, имеш.

Ак каеның мәңге яшәр, мәңге үлмәс!

Камышлы районының Иске Ярмәк авылында туып-үскән якташыбыз, танылган татар шагыйре Зыя Ярмәкинең “Ак каен” шигыренә язылган Җырны кем генә белми дә, кем генә җырламый икән бүген?!

Бер ананың биш улы

Самара өлкәсенең Иске Ярмәк авылы мәктәп каршында гадәти булмаган истәлек ташы җелеп тора. Бөек Ватан сугышында һәлак булганнар хөрмәтенә куелган һәйкәлләрдә күбесенчә кулына автомат тоткан солдат сыны була бит. Ә бу мәрмәргә төгәл исемнәре белән шушы авыл кешеләренең сурәте уелган. Сугышта биш баласын югалткан Пәрвәз әби хөзмәтенә ул…

Ярмәк авылы тарихыннан

Ярмәк авылының Ярмәк исеме алып китүе Хөсәенев Туйбактыйның улы Ярмөхәммәд исеме белән бәйле. Безнең бу тирәләр, шул исәптән Ярмәк авылының җирләре дә Казан ханлыгына караган була. 1521-1533 елларда Казан ханлыгында Мөхәммәтәмин һәм Сафагәәрәйләр хан булып торганда Туйхуҗа ыруыннан Казан татары Асылхуҗа улы Хөсәенне ханнар күп сандагы җир һәм тарханлые дәрәҗәсе белән бүләклиләр. Аның нәселеннән Туйкилде исемле берәү күп санда утарлары, маллары, күп урында корылмалары була. Боларның берсе Туйбактый, икенчесе Мәмәт исемле була. Ярмөхәммәд җирен тартып алгач авылда өч ел чамасы торган. Китәр алдыннан үз тирәсендәге крестьяннарга “Мин моннан киттем, мин моннан киткәч, исемлегегезне төзеп, минем эшчеләр булып хөкүмәт тарафына мөрәҗәгать  кылыгыз. Хуҗабызның җире банк аша безгә булсын дип сорагыз. Башка җирләрдә шулай булды.

Яңа Ярмәк кайчан һәм ничек барлыкка килә?

Помещик Блудовның банкрот булу сәбәпле хәзерге Яңа Ярмәк урындагы аның җир биләмәләре буш ята. Шул уңайдан Югары Ярмәктә (хәзерге Байтуган) һәм Түбән Ярмәктә (Иске Ярмәк) яшәүче типтәрләр Богырыслан җир көнтарасына Блудовның буш яткан җирләрен үзләренә бирүне сорыйлар. Аларның үтенече уңай хәл ителә. Югары һәм Түбән Ярмәк халкы күчкәч, 1782 елда Яңа Ярмәк авылы барлыкка килә.

Бәләкәй Рөстәм

Кайдадыр сугыш иде

Безнең балачак тормышы­быз бүгенге балалар тормы­шыннан бөтенләй үзгә булды. Чөнки ул сугыш елларына туры килде. Шәһәр тормышының үз кыенлыклары булгандыр. Ә авылларда, әйтик, мин яшәгән авылда, кешеләр дә ач, мал­лар да ач иде. Әтиләребез су­гышта, әниләребез көне-төне эштә. Без, балалар, ни теләсәк, шуны кыланып яшибез. Менә тамак ач булу гына җанны кый­ный. Бодай басуы саргайгач, хәлебез җиңеләя, басуга ке­реп утырабыз да башак уып итәкләребезгә бодай тутыра­быз. Кырда учак ягып, аны та­бада кыздырып ашый башлый­быз. Басуга керү куркыныч, кол­хоз бригадиры камчы тотып, атка атланып басу карап йөри. Безне күрсә, камчысы безнең аркага эләгә. Ул чакларда аш­лык өлгергәч, аны урып ын­дыр дигән урынга ташып суга­лар иде. Әнкәйләр ашлык суга башлагач, безнең хәлләр тагы да яхшыра, алар учак ягып, бо­дайны мулданрак кыздырып безне ашаталар иде. Шунысы яман, бодайны кесәгә салып өйгә алып кайтырга ярамый, ә безнең өйдә дә ашыйсы килә.

Яңа Ярмәгемә кайткан идем!

Һәркемгә үзенең туган йорты, уйнап үскән урамы, авылы кадерледер, мөгаен. Мин дә үземнең кече Ватаныма – Камышлы районындагы җиләк-җимешкә бай урманлы, биек таулар белән уратылып алынган, боргаланып-боргаланып аккан Сок ел­гасы буена урнашкан Яңа Ярмәгемә сабый вакыттан ук гашыйк­мын.

Ярмәктә каз өмәләре гөрли

Казлар сатып алырга теләсәгез, бирегә килегез!

Безнең халык борын-борынгыдан ук каз асраган. Татар өен идәннән түшәмгә кадәр өелгән мендәр-ястыктан, туен дан тоткан кода-кодагыйларның пар казларыннан башка күз алдына китерүе дә кыен. Аллаһыга шөкер, өлкәбездә соңгы вакытларда каз үрчетүгә яңадан игътибар бирелә башлады. Мәсәлән, бу юнәлештә Камышлы районындагы Яңа һәм Иске Ярмәк авылларында «Эссор» предприятиесе уңышлы эшли.

Яңа Усман авылыннан фотосурәтләр

Яфраклары яшел ак каенның…

«Туган як» дигәндә, авылдашларымның һәркайсы минем кебек Юкәле тауны, аның итәгендә үскән бөтен татар дөньясына мәгълүм ак каенны,
Суыксу елгасын искә төшерәдер.
Яфраклары яшел ак каенның
Хәтфә җәйгән кебек һәр ягы.
Әйлән-бәйлән уйный яшь балалар,
Гөрләп тора һәр көн тау ягы.

Сәлам сиңа, туган ягым, мәңге сүнмәс Йолдызым!

«Бердәмлек» газетасы битләрендә «Читтә яшәүче милләттәшләребез» рубрикасы астында еш кына кызыклы язмалар, әңгәмәләр басылып килә. Без берничә тапкыр Самара якларына туганнары янына кунакка кайткан, бүгенге көндә Киевтә яшәп, андагы татарлар арасында «милли казанда» кайнаучы Римма ханым Сәифетдинова белән дә әңгәмәләр урнаштырган идек. Анда ул якташыбыз, Камышлы районының Йолдыз авылында туып үсеп, бүген Киевтә гомер итүче Рәшит Хәйретдин улы Каюмов турында, аның оста гармунчы, баянчы буларак, татар җәмгыяте үткәргән күп чараларда актив катнашуы турында да күп яхшы сүзләр әйткән иде.

Җир дә, җыр да – мәңгелек

Үткән көз яңгырлы булды. Шуңа күрә игенчеләргә зур түземлек белән үстергән уңышны һәм башка культураларны җыеп алу өчен күп көч куярга туры килде.

Мең елга торырлык йөз ел…

Дөньяда нинди генә милли бәйрәмнәр, мәҗлесләр, тан­таналар уздырылмый! Тик мәчетнең 100 еллыгы уңаен­нан уздырылган бәйрәмнәр бик сирәктер, мөгаен. Язмам Елховка районында урнашкан Тупли авылының Колмаер мәчете турында, чөнки 3 июньдә аңа 100 яшь тулды.

Тупли авылы мәчетләре тарихы

Ислам динендә сәүдә эше мактаулы хезмәт булып санала. Ул һәрвакыт икътисад, мәдәният, мәгърифәт, фәннәр һәм диннәр үсешенә дә сәбәбче булган. Зур сугышлар нәтиҗәсендә сәүдә юллары тирәсендәге авыллар, шәһәрләр вакыт-вакыт җир белән тигезләнсәләр дә, сәүдә җанланганда алар яңадан калкып чыкканнар.
Үз заманында Самара Җәясе дөньядагы иң зур сәүдә үзәге буларак танылган (аның мәйданы — 1600 квадрат километр). Анда ага-базарлар, караван-сарайлар, товар саклау складлары һәм зур-зур базарлар корылган. Бу турыда матбугатта инде шактый күп язылган.